Kurtuluş Savaşı yıllarında Ankara merkezli olarak yürütülen Milli Mücadele, yalnızca cephelerde kazanılan askeri zaferlerle değil aynı zamanda diplomasi alanında elde edilen başarılarla da dikkat çekmiştir. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılmasının ardından kurulan Ankara Hükümeti, hem iç politikada hem de uluslararası alanda varlığını kabul ettirme mücadelesi verdi.
Bu süreçte tarih kitaplarında sıkça sorulan “Ankara Hükümetinin ilk siyasi başarısı hangisidir?” sorusunun cevabı Gümrü Antlaşması olarak kabul edilir.
Ankara Hükümetinin İlk Siyasi Başarısı: Gümrü Antlaşması
Ankara Hükümeti’nin ilk siyasi başarısı, 3 Aralık 1920’de imzalanan Gümrü Antlaşmasıdır.
Bu antlaşma, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti’nin uluslararası alanda imzaladığı ilk resmi anlaşma olma özelliğini taşır. Gümrü Antlaşması sayesinde Ankara Hükümeti yalnızca bir direniş hareketi değil, uluslararası alanda muhatap alınan bir siyasi otorite olarak kabul edilmeye başlamıştır.
Doğu Cephesi’nde Kazanılan Askeri Başarı
Gümrü Antlaşması’na giden süreçte Doğu Cephesi’nde önemli askeri gelişmeler yaşandı.
Kurtuluş Savaşı sırasında Türk ordusu, Kâzım Karabekir Paşa komutasında Ermenistan kuvvetlerine karşı başarılı bir harekât yürüttü. Bu askeri başarı sayesinde bölgedeki güç dengesi Ankara Hükümeti lehine değişti.
Türk ordusunun ilerleyişi karşısında zor durumda kalan Ermenistan, barış görüşmelerine başlamak zorunda kaldı.
Gümrü Antlaşması’nın Maddeleri ve Sonuçları
Gümrü Antlaşması, Türkiye açısından hem askeri hem de siyasi açıdan önemli kazanımlar sağlamıştır. Antlaşmanın başlıca sonuçları şu şekilde özetlenebilir:
-
Kars ve çevresi Türkiye’ye bırakıldı.
-
Ermenistan, Sevr Antlaşması’nı tanımadığını kabul etti.
-
Doğu Anadolu’da Ermeni devleti kurulmasına yönelik iddialar geçerliliğini kaybetti.
-
Doğu Cephesi’nde çatışmalar sona erdi.
Bu gelişmeler sayesinde Ankara Hükümeti, doğu sınırlarını güvence altına alarak Batı Cephesi’ndeki mücadeleye daha fazla yoğunlaşma imkânı buldu.
Ankara Hükümeti İçin Diplomatik Bir Dönüm Noktası
Gümrü Antlaşması’nın en önemli yönlerinden biri, Ankara Hükümeti’nin uluslararası alanda fiilen tanınmasının ilk adımı olmasıdır.
TBMM Hükümeti, bu antlaşma ile bir devletle resmi bir anlaşma imzalayarak diplomatik alanda önemli bir başarı elde etti. Böylece Ankara’nın siyasi otoritesi güçlenmiş ve İstanbul Hükümeti’nden bağımsız bir yönetim olduğu dünyaya gösterilmiştir.
Kurtuluş Savaşı döneminde elde edilen ilk siyasi başarı Gümrü Antlaşması olarak kabul edilir. Bu antlaşma, yalnızca Doğu Cephesi’ndeki çatışmaları sona erdirmekle kalmamış, aynı zamanda Ankara Hükümeti’nin uluslararası alanda tanınmasının da önünü açmıştır.
Milli Mücadele tarihinde önemli bir dönüm noktası olan Gümrü Antlaşması, askeri başarıların diplomasiyle desteklendiği ilk büyük kazanım olarak tarih sayfalarındaki yerini almıştır.
