Bu haftaki yazımızda Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) küreselde ısı pompası satışları içerikli yayınladığı ilk kapsamlı analizini sizlerle paylaşıyoruz.
ÖZET :
Bu kapsamlı IEA analizine göre ;
· 2022'de ısı pompalarının küresel satışları %11 ve Avrupa satışları %40 arttı. Dünyanın güvenli ve sürdürülebilir ısıtmaya geçiş sürecinde küresel ısı pompası satışları( üst üste iki yıl) çift haneli büyümeye devam ediyor.
· Enerji krizinden kaynaklı yüksek doğal gaz fiyatları dikkate alındığında ısı pompaları için artan politika desteği ve teşvikler ve sera gazı emisyonlarını azaltma çabaları analize göre bu büyümenin arkasındaki ana itici güçler oldu.
· Küresel olarak bakıldığında ısı pompaları ana ısıtma cihazı olarak 100 milyondan fazla hanede yani her 10 haneden birinde kullanılıyor (günümüzde binalardaki ısıtma ihtiyacının %10’u).
Analizde özellikle radyatörler ve yerden ısıtma sistemlerle uyumlu havadan suya modellerin satışlarında Avrupa'da neredeyse %50 artış olduğu ancak dünyanın en büyük ısı pompası pazarı olan Çin'de, ekonomideki genel yavaşlamanın ortasında satışların sabit kaldığı bilgisine yer verilmiş.
Dünya çapındaki tüm mevcut ulusal enerji ve iklim taahhütleriyle uyum sağlamak için, ısı pompalarının 2030 yılına kadar binalardaki küresel ısıtma ihtiyaçlarının yaklaşık %20'sini karşılaması gerektiği bununla birlikte, dünya 2050 yılına kadar net sıfır emisyona ulaşmak istiyorsa, satışların bu on yılda %15'in oldukça üzerinde artması gerektiğide IEA analizinde vurgulanmış.
Analize göre ısı pompalarının kurulumları, yeni binalarda ve mevcut müstakil evlerde yoğunlaşmaya devam ediyor ancak güçlü büyümenin devam etmesi için çok katlı apartmanlar ve ticari alanların öncelikli alanlar olması gerektiği de yine analizde ele alınıyor. Analizde üzerinde durulan bir başka önemli konuda mevcut binalara kurulan yeni ısı pompalarının mümkün olduğu kadar verimli olmasını ve aşırı büyük olmamasını sağlamak için tüketicilerin başlangıç ve işletme maliyetlerini düşürme ve güç sistemleri üzerindeki baskıları azaltma kapsamında enerji verimliliği iyileştirmelerinin de hızlandırılması gerektiği.
Bu kapsamda baktığımızda enerji verimliliği çalışmalarının hızlandırılması konusundaki çalışmalarla ilgili analizleri IEA'nın enerji verimliliği pazarları ve politikasındaki küresel gelişmelere ilişkin analizlere yer verdiği Energy Efficiency 2022 - Enerji Verimliliği 2022 raporunda gözlemliyoruz(Rapora göre 2022’de rekor düzeyde yüksek tüketici enerji faturaları ve arza güvenilir erişimi güvence altına almak, neredeyse tüm hükümetler için acil siyasi ve ekonomik zorunluluk olarak gündemdeydi ve enerji krizine yanıt olarak ülkeler, karşılanabilirlik, arz güvenliği ve iklim hedeflerini aynı anda karşılama kabiliyeti nedeniyle enerji verimliliğine öncelikli yer verdiler).
Analiz’den alıntılarla yaptığımız özet sonrasında yazımıza yine Analiz’den başlıklarla devam edelim :
“Analiz”e göre 2022 Avrupa verileri :
Isı pompaları satışları Avrupa'da yeni bir rekora ulaştı
· 2022'de Avrupa genelinde, bir önceki yıla göre yaklaşık %40 artışla yaklaşık 3 milyon ısı pompası satıldı.
· Rusya'nın Ukrayna'yı işgali, doğal gaz ve elektrik fiyatlarının önemli ölçüde artmasıyla bu eğilimi körükledi ve tüketicileri geleneksel ısıtma teknolojilerinden çok daha verimli olan ısı pompalarına geçmeye teşvik etti.
· Geçen yıl Avrupa Komisyonu, IEA'nın Avrupa Birliği'nin Rus Doğal Gazına Güvenini Azaltmaya Yönelik 10 Maddelik Planında başlangıçta önerildiği gibi, ısı pompalarının dağıtım oranını ikiye katlama planlarını da duyurdu. Çoğu AB ülkesi, bu hedefi ulaşılabilir kılan mali teşvikler sağlamaktadır. Isı pompalarının daha hızlı devreye alınması, bloğun daha geniş karbondan arındırma hedeflerine önemli ölçüde katkıda bulunacak ve kömür ve petrol kazanlarının değiştirildiği yerlerde hava kalitesini iyileştirecektir. Polonya ve Çekya gibi bazı yeni gelişmekte olan pazarlar geçen yıl iki katına çıktı, ancak İtalya, Fransa ve Almanya Avrupa'daki tüm satışların neredeyse yarısını oluşturdu. Isı pompalarının köklü bir ısıtma çözümü olduğu İskandinav ülkelerinde, hane başına Avrupa'nın geri kalanından yaklaşık beş kat daha fazla ünite satıldı.
· Yeni satışlar açısından, kurulumların yaklaşık %50 ila %80'ini oluşturan havadan havaya ünitelerde en yüksek paya sahip olan İskandinav ve Baltık ülkeleridir. Benzer şekilde, Güney Avrupa'da da bu tür birimlerin alımları yüksektir. Almanya ve Polonya'da havadan suya ısı pompaları tercih edilen teknolojidir. Örneğin, ısı pompalarını gaz kazanlarıyla birleştiren hibrit sistemler(verimli ve en pahalı modeller), 2022'de havadan suya segmentindeki satışların %40'ından fazlasını oluşturdukları İtalya'da popüler. Fransa'da, 2022'de ilk kez binalardaki ısı pompaları fosil yakıtlı kazanların satışını geçti ve bu yeni binalarda gaz kazanlarına yönelik ulusal bir yasağın ilk yılına denk geliyor.
“Analiz”e göre 2022 Kuzey Amerika ve Asya verileri :
Küresel ısı pompası pazarının önemli oyuncuları: Kuzey Amerika ve Asya
· Kuzey Amerika, günümüzde binaları ısıtmak için kullanılan en yüksek ısı pompası kapasitesine sahiptir. Amerika Birleşik Devletleri'nde ısı pompaları, yıllarca neredeyse eşit büyümenin ardından 2022'de gaz fırını satışlarını geride bıraktı. Ülkedeki çoğu yerleşim birimi, kanallı hava sistemlerinde havadan havaya modellerdir. Bunlar, genellikle her oda için bir birimin bulunduğu Asya'da tipik olarak kullanılanlardan daha büyüktür.
· Amerika Birleşik Devletleri'ndeki müstakil evlerde hâlâ çoğu ısı pompası kurulu olsa da, birincil ısıtma teknolojisi olarak ısı pompalarını kullanan hanelerin sayısı 2015 ile 2020 arasında iki kattan fazla arttı. Son yıllarda üreticiler, 2020'de hanelerin %5'inden azının evlerini bu teknolojiyle ısıttığı bu ABD bölgelerinde dağıtımlarını hızlandırmak için soğuk iklimlerde verimli çalışan özel ısı pompaları geliştirdiler.
· Satış artışındaki yavaşlamaya rağmen, 2022'de Çin'de diğer tüm ülkelerden daha fazla ısı pompası ünitesi satıldı. Kuzey Çin'de, bölgesel ısıtma şehirlerde en yaygın ısıtma çözümü olmaya devam ediyor ancak bu hanelerin birçoğunda alan soğutması ve zaman zaman ek ısıtma sağlamak için kurulu ısı pompaları da bulunuyor. Kışların daha ılıman geçtiği Güney Çin'de, havadan havaya ısı pompası üniteleri, son yıllarda satışlar büyük ölçüde durgun olsa da alan ısıtma için yaygın bir çözümdür. Ağırlıklı olarak alan ısıtma için kullanılan havadan suya ısı pompaları, Çin pazarının küçük bir bölümünü oluşturuyor ancak satışlarda 2022'de %20'nin üzerinde bir büyüme gördüler. Dünya çapındaki ısı pompalarının yaklaşık %40'ı Çin'de üretiliyor ve bu da ülkeyi dünyanın en önemli ülkesi yapıyor bu teknolojinin en büyük üreticisi ve ihracatçısı , ihracatının çoğu Avrupa'ya gidiyor ( Güneş panelleri, rüzgar, EV pilleri, elektrolizörler ve ısı pompaları gibi teknolojiler için, en büyük üç üretici ülke, her bir teknoloji için üretim kapasitesinin en az %70'ini oluşturuyor ve hepsinde Çin hakim durumda, Energy Technology Perspectives 2023).
· Japonya ve Kore'de havadan havaya ısı pompaları satışlarının çoğu yeni modellerden genellikle üçte bir oranında daha az verimli mevcut sistemlerin yerini alma kapsamında 2022'de büyük ölçüde istikrar gösterdi. Japonya'daki evlerin %90'ından fazlası halihazırda alan ısıtma ve soğutma için ısı pompaları ile donatılmıştır ve 2000'li yılların başında EcoCute modellerinin piyasaya sürülmesinden günümüze satılan 8,5 milyondan fazla birim ile Japonya'da sıcak su sağlamak için ısı pompalarına olan talep hızla artıyor . ( Eco Cute, evsel, ticari ve endüstriyel kullanım için suyu ısıtmak için aerotermal enerji kullanan bir ısı pompalı su ısıtıcısıdır. Klimalarda soğutucu olarak kullanılan kloroflorokarbon, sıcak su temini için gereken yüksek sıcaklıkları verimli bir şekilde üretemez. Soğutucu olarak CO2 kullanılması bu darboğazı çözmüştür. Daha sonra 1998 yılında Japonya Elektrik Enerjisi Endüstrisi Merkez Araştırma Enstitüsü, DENSO CORPORATİON ve Tokyo Elektrik Enerjisi Şirketi (TEPCO), dünyanın ilk doğal soğutucu akışkan ısı pompalı su ısıtıcısının ortak geliştirilmesine başladı. Eco Cute, 2001 yılında Japon pazarına tanıtıldı. Eco Cute'ın en büyük avantajı "yakıt yakmamasıdır." Yanma yerine "havadan" gerekli ısı alınır).
· Kore'de, jeotermal ve su kaynaklı ısı pompaları finansal teşviklerle pazar segmentlerini genişletiyor.
“Analiz”e göre 2022 Avustralya, Yeni Zelanda, Orta Asya ve Doğu Avrupa verileri:
· Avustralya ve Yeni Zelanda'da, havadan havaya ısı pompaları halihazırda en yaygın ısıtma kaynağıdır ve artan verimlilik sayesinde daha soğuk iklime sahip bölgelerde pazar penetrasyonu artmaktadır.
· Ön maliyetlerin büyük bir engel olmaya devam ettiği ve birçok evin bölgesel ısıtma ağlarına bağlı olduğu Orta Asya ve Doğu Avrupa'nın bazı bölgelerindeki ısıtma pazarlarında ısı pompaları hâlâ büyük ölçüde bulunmuyor. Ancak, büyük ölçekli ısı pompaları, günümüzde büyük ölçüde fosil yakıtlara bağımlı olan bu şebekeleri karbondan arındırmak için etkili bir seçenektir .
Mali teşvikler, ısı pompası pazarının büyümesi için önemli bir itici güçtür
Buraya kadar yazılanların devamında IEA analizinde, ısı pompası satışlarının şu anda dünya çapında 30'dan fazla ülkede mevcut olan mali teşviklerle artırıldığı değerlendirmesi yapılarak mali teşviklerin/destek programlarının ısı pompası pazarının büyümesi için önemli bir itici güç olduğu bilgisi verilmiş ( bu destek programlarının birçoğu 2022'de uygulamaya konan veya güçlendirilen programlar).
Yine analize göre toplu olarak bu ülkeler binalar için küresel ısıtma talebinin %70'inden fazlasını oluşturuyor (The Future of Heat Pumps, Technology Report November 2022).
Analizdeki bir başka bilgide bugün mevcut mali teşviklerin , çoğu büyük pazardaki tüketiciler için yeni bir gaz kazanı yerine en ucuz ısı pompası modellerinin satın alınmasını sağladığı. Ayrıca bazı ülkelerinde , düşük gelirli haneler için yüksek verimli modellerin getirilmesi veya doğal soğutucu akışkanlarla çalışan üniteler için ısı pompalarının ekonomik durumuna katkıda bulunan daha yüksek sübvansiyonlar sunduğunada yer verilmiş analizde. Ayrıca bununla birlikte, elektrik tarifeleri ve enerji vergilendirmesinin , bazı ülkelerde ısı pompalarını fosil yakıtlı kazanlara göre hala dezavantajlı duruma getirdiği vurgusunun yapıldığı analizde çözüm olarak tarifeler ve vergilerin daha temiz ve daha verimli sonuçlar verecek şekilde tüketiciler lehine yönlendirilmelisi önerilmiş.
Ve ısı pompası pazarında büyümenin devamlılığı ve daha fazla üretim için ortaya konan düşüncelerde analizde şu şekilde ele alınmış:
· Isı pompası pazarında devam eden büyüme aynı zamanda güvenli ve dayanıklı tedarik zincirleri gerektiriyor. Merkezi Japonya'da olan şirketler, küresel pazarın yaklaşık %40'ını ve Çin'dekiler yaklaşık %30'unu oluşturuyor. Dünyanın en büyük beş üreticisinin merkezleri Asya Pasifik'te bulunuyor. Ancak merkezi o bölgede bulunan üreticilerin üretim kapasitesinin yaklaşık yarısı başka bir yerde bulunuyor.
· Üretim kapasitesinin 2030'a kadar IEA'nın 2050'ye kadar net sıfır emisyona giden yoluda o yıl için belirtilen seviyeye genişletilmesi dünya çapında 15 milyar ABD doları ek yatırım gerektiriyor. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Savunma Üretim Yasası ve AB'de yaklaşan Net Sıfır Sanayi Yasası ve Avrupa Egemenlik Fonu aracılığıyla üreticilere sağlanan doğrudan destekle bağlantılı tüketicilere yönelik yeni teşviklerin oluşturacağı etkiyle daha fazla üretim duyurusu bekleniyor.
· Bu kapsamda bir başka önemli noktada Isı pompası dağıtımının teknoloji, kapasite ve bina tipine göre daha ayrıntılı raporlanması, ısı pompalarının alımını hızlandırmak için bilinçli politika kararlarının alınmasını sağlamak ve dünya çapında ısı pompaları pazarını büyütmek için daha iyi veriye sahip olunmasıdır. Bu konuda yol alabilmek içinde daha güçlü uluslararası işbirliği ile veri toplamanın, en iyi uygulamaların ve raporlamanın uyumlaştırılmasının pazar oyuncularıyla paylaşımı kolaylaştırabilir .
SONUÇ :
Bu yorumlar kapsamında yazımızı IEA İcra Direktörü Fatih Birol’un IEA özel raporu The Future of Heat Pumps (Isı Pompalarının Geleceği) ile ilgili yapılan basın açıklaması kapsamında verdiği mesajlarla bitirelim :
IEA İcra Direktörü Fatih Birol, “Isı pompaları, emisyonları ve doğal gaz kullanımını azaltmaya yönelik herhangi bir planın vazgeçilmez bir parçası ve bugün Avrupa Birliği'nde acil bir önceliktir” diyor ve sözlerine şöyle devam ediyor “Teknoloji, en soğuk iklimlerde bile denenmiş ve test edilmiştir. Politika yapıcılar, şu anda benzeri görülmemiş bir ivmeye tanık olan bu teknolojinin arkasında durmalı. Isı pompaları, bu ve sonraki kış herkesin evlerini ısıtabilmesini sağlamak, savunmasız haneleri ve işletmeleri yüksek fiyatlardan korumak ve iklim hedeflerine ulaşmak için gösterilen çabaların merkezinde yer alacak.”
Ve Dr Birol "Isı pompası pazarının yükselmesi için her şey yerli yerinde, güneş enerjisi ve elektrikli araçlar gibi diğer önemli iklim teknolojilerinde gördüğümüz yörüngeyi anımsatıyor" diyerek sözlerini şu ifadelerle sonlandırıyor “Isı pompaları, politika yapıcıların enerji satın alınabilirliği, arz güvenliği ve iklim krizi konusundaki en acil endişelerini ele alıyor. Politika önlemleri bugün yürürlükte, ancak ısı pompalarının önemli ekonomik ve çevresel potansiyellerini gerçekleştirmelerine izin vermek için acilen güçlendirilmeleri gerekiyor.”
Sevgiyle ve Sağlıkla Kalın.
ncmCozdmr
Hüsnü Baysal’ın katkılarıyla
Kaynaklar :
1. Yannick Monschauer, Energy Analyst
Chiara Delmastro, Energy Analyst Buildings
Rafael Martinez-Gordon, Junior Clean Technology Modeller – Buildings
Commentary — 31 March 2023
Global heat pump sales continue double-digit growth
6 Nisan 2023 tarihinde www iea org/commentaries/global-heat-pump-sales-continue-double-digit-growth adresinden alındı
2. Energy Efficiency 2022
Fuel report
December 2022
License
CC BY 4.0
6 Nisan 2023 tarihinde www iea org/reports/energy-efficiency-2022 adresinden alındı
3. Energy Technology Perspectives 2023
News
12 Ocak 2023
6 Nisan 2023 tarihinde www iea org/news/the-world-is-entering-a-new-age-of-clean-technology-manufacturing-and-countries-industrial-strategies-will-be-key-to-success adresinden alındı
4. About Heat Pump water heater
About Eco Cute
6 Nisan 2023 tarihinde www hptcj or jp/e/learning/tabid/370/Default.aspx adresinden alındı
5. The Future of Heat Pumps
Technology report
November 2022
License
CC BY 4.0
6 Nisan 2023 tarihinde www iea org/reports/the-future-of-heat-pumps adresinden alındı
6. The global energy crisis is driving a surge in heat pumps, bringing energy security and climate benefits
News
30 November 2022
6 Nisan 2023 tarihinde www iea org/news/the-global-energy-crisis-is-driving-a-surge-in-heat-pumps-bringing-energy-security-and-climate-benefits adresinden alındı
